Sunnmørsposten meiner:

Skadar den demokratiske grunnvollen

Angrep: Avtroppande president Donald Trump sitt angrep mot dei demokratiske institusjonane er eit trugsmål mot tilliten som demokratisk berebjelke.  Foto: Patrick Semansky

Leder

Folk sin tillit til norske styresmakter har auka markert gjennom pandemiåret 2020. Svært overraskande er det ikkje. I kriser ser vi ofte nettopp at folk sluttar opp om sentrale institusjonar i samfunnet.

Vi bør likevel sjå på dette som meir enn eit symptom på krisa vi står i.


Topp tiltru til styresmaktene under koronapandemien

Tilliten til norske styresmakter auka markant i koronaåret 2020. Størst tillitshopp har regjeringa, medan domstolane og Stortinget sette tillitsrekord.


Tillit er ein av berebjelkane i eit demokrati, både tilliten mellom folk og folk sin tillit til sentrale institusjonar i samfunnet. Men vi må aldri ta slik tillit for gitt.

Ser vi utanfor våre eigne grenser og den nære kretsen av europeiske allierte, ser vi nemleg ei heilt anna utvikling. I land som Polen, Ungarn og Tyrkia har antidemokratiske krefter brukt krisa til å forsterke sitt grep om makta.

I USA ser vi eit spel om makta som trugar grunnvollane i demokratiet. Ikkje berre har Donald Trump nekta å vedkjenne nederlaget, men langar ut mot personar og som er sett til å ta i vare demokratiet, inkludert domstolane heilt opp til USA sin høgsterett.


Republikanere ruster seg til kamp mot Bidens valgseier

Ted Cruz og ti andre senatorer setter seg på bakbeina når Kongressen skal bekrefte Joe Bidens seier. Visepresident Mike Pence ønsker initiativet velkommen.


Det er eit farefullt spel.

USA har frå før langt lågare tillits-kapital å tære på enn dei skandinaviske landa. Frå 50-talet og fram til no har USA gått frå å vere samfunn prega av høg tillit til å bli eit av landa i Vesten med minst tillit mellom folk og mellom folk og makthavarar.

Saman med auka politisk polarisering var dette med på å bane vegen for Trump sin valsiger i 2016. Dei mest aparte konspirasjonsteoriane som florerer er berre toppen av eit isfjell av sviktande tillit.

I dei fire åra som har gått, har denne utviklinga akselerert.


Tidlegare forsvarsministrar åtvarar mot militær innblanding i USA-valet

Dei ti attlevande tidlegare forsvarsministrane i USA åtvarar den noverande forsvarsleiinga mot å delta i forsøk på å undergrave resultatet av presidentvalet.


Det er altså ein allereie svekka berebjelke i det amerikanske demokratiet som er under angrep når landet sin øvste leiar nektar å godta valresultatet med udokumenterte påstandar om massivt valfusk og angrep på alt frå valordninga, domstolane og justisdepartementet.

På toppen av dette prøvar han presse guvernørar til å "gi han" stemmene han treng.


Harris: Trumps forsøk på å velte valgresultatet i Georgia er maktmisbruk

Maktmisbruk, mener påtroppende visepresident Kamala Harris etter at Donald Trump ba Georgias øverste valgansvarlige om å «finne» stemmer for å omgjøre valget.


Det siste er direkte rystande.

Så langt har dei amerikanske demokratiet tolt stresstesten, men dette liknar svært mykje på korleis ein kan ta livet av eit demokrati.


Proud Boys-leiar arrestert i Washington

Enrique Tarrio (36), leiar for den høgreekstreme gruppa Proud Boys, er arrestert i Washington etter at eit Black Lives Matter-banner visstnok vart sett i brann.


Ipsos si årlege tillitsundersøking syner tal som får Norge til å stå fram som reine Kardemommeby samanlikna med USA. Både domstolane og Stortinget blir målt til historisk høge nivå, og tilliten til regjeringa gjer også eit stort sprang opp på skalaen.

Krisa bidreg til at vi samlar oss, men viktigare er det at det er dei demokratiske institusjonane vi stiller oss bak.

Den verdien må vi slå ring om. Tillit er ingen evig ressurs, men må ha stadig påfyll og vern.