Vi er i den stille veka og i det som er den viktigaste høgtida innan kristendommen. I kyrkjer over heile landet skal Jesu oppstode no markerast, slik som i den Den nordisk-katolske kyrkja i Hatlane.

Men det er ikkje berre dei kristne som markerer ei høgtid i desse dagar. Hinduane feirar tempelfestivalen thiruvila, og for muslimane er den islamske månaden ramadan godt i gang.

For det islamske senteret har inngangen til høgtida blitt prega av debatten rundt den planlagde opninga av eit nytt senter i Kongens gate. No vil dei vise at moskeen er ein plass for alle.

Dagens moske ligg i Latinskolegata på Aspøya. Foto: Erika Tirén

– Før nytta vi kompass

Eit steinkast unna den meir ruvande Ålesund kyrkje, på motsett side av Latinskulen, ligg eit lågt, anonymt lokale mellom dei høgreiste naboane. I det som elles er ei stille gate denne regntunge kvelden, er det ein jamn straum av menn som er på veg inn i det vesle huset.

Dette er tilhaldsstaden til Ålesund sin einaste moske og tilhøyrer Ålesund Jamii islamsk senter.

Det er første dagen i ramadan og det er klart for isha – nattbøn.

– I løpet av ramadan går vi gjennom heile Koranen.

Det seier Josef Benchi, vår vert for kvelden. Han er kommunikasjonsansvarleg for senteret.

Stemninga i det tronge lokalet er broderleg. Her finn både små gutar og eldre menn. Nokon pratar, mens andre sit fordjupa i teksten. Nokon har på seg kjortel, andre har kvardagsklede. Ein har på seg Manchester United-lue. Det heile minner om ein sosial samkome, heilt til bønesongen bryt igjennom den summande forsamlinga.

Nattbøn i moskeen. Teppet på golvet viser vegen til Mekka. Foto: Marius Simensen

Med eit dannast strake rekker på det teppelagde golvet. Dei går på skrå, i retning Mekka.

– Før i tida nytta ein kompass for å finne riktig retning. No har vi ein app. Eller så kan du følge teppet, seier Josef og peikar mot golvet. Teppet, som dekker heile lokalet, har eit mønster med ein spiss som peikar mot der imamen står og vidare forbi til Mekka.

Under bøna går dei frå ståande til bøygd til knelande. Mellom imamens preiking høyrast ei kviskring.

Som utanforståande observatør føler ein seg litt som ein inntrengar. Det er det ifølge Benchi ikkje nokon grunn til.

– Dette er ein offentleg stad og alle er velkomne.

Isha er ein av fem daglege bøner. Foto: Marius Simensen

Har møtt motstand

Moskeen tilhøyrer retninga sunniislam, eit trussamfunn som utgjer 85 prosent av verdas muslimar. Ramadan er fastemånaden i den islamske kalenderen og avsluttast med festen id. Under ramadan skal ein blant anna ikkje ete og drikke mellom daggry og solnedgang. Ved solnedgang bryt ein fasta med måltidet iftar.

På veggen heng ein ramadankalender. Den syner tidspunkt for når dei ulike bønene finn stad. Kveldens isha startar kvart over åtte. På ramadans siste dag er tidspunktet 22.29. No som sola både står opp tidlegare og går ned seinare, blir fasta lengre og lengre.

Dei siste ti åra har talet på tilskotsteljande medlemmer gått frå 336 til 907. No seier Benchi at dei har blitt 1300 medlemmer. Auken er med andre ord stor.

Då nyheita om at det skulle kome eit islamsk senter i Kongens gate blei kjent, var det mange som reagerte i kommentarfeltet til Sunnmørsposten.

Det var dei som meinte at noko slikt ikkje hadde plass i byen og at dei ikkje burde få lov til å etablere seg.

Moske har det derimot vore i byen i lengre tid. I Latinskolegata opna dei i 2015. Og når ein står der i det fullsette rommet, blir det openbert kvifor dei er på utkikk etter eit nytt lokale. Stadig fleire kjem til og lokalet blir stadig klammare og varmare.

Josef Benchi, kommunikasjonsansvarleg i Jamii islamsk senter. Foto: Marius Simensen

«Tilskotsteljande medlemmer»

Det blir delt ut tilskot til godkjente tru- og livssynssamfunn kvart år. For dei som står utanfor Den norske kyrkja, utgjorde dette 919.831.538 kroner, fordelt på 679.846 medlemmer.

Desse organisasjonane er både religiøse og ikkje-religiøse. Dei fleste trussamfunna tilhøyrer kristendommen, men ein finn representantar frå dei fleste verdshjørna i lista.

I Møre og Romsdal fekk desse organisasjonane 4.419.568 kroner i 2022. Tilskotet blei fordelt på 29 ulike organisasjonar, med til saman 6962 medlemmar.

Og dette er berre dei som er registrert i fylket. I tillegg kjem store organisasjonar som er registrert nasjonalt, slik som Den katolske kyrkja og Human-Etisk Forbund.

Berre i Ålesund har vi blant anna to katolske kyrkjer, ein moske, eit buddhistisk tempel og eit hinduistisk kultursenter. I tillegg til ein god dose kristne kyrkjelydar.

Tid for å bryte fasta

Når vi vender tilbake til moskeen laurdag kveld, er det igjen godt med folk på veg inn i moskeen. Men denne gongen kjem mange berande med mat og drikke. Klokka 19.03 er det tid for iftar – fastebrytinga. Då har dei ikkje ete sidan soloppgang.

– Fasting gjer deg til eit betre menneske.

Det seier Hisham Mansour. Han står på det vesle kjøkkenet i moskeen saman med broren sin. Stadig kjem det meir mat og det må stablast i høgda på kjøkkenbenken.

Folk har med seg mat til fastebrytinga. Foto: Erika Tirén

Etter åra med pandemi er dei no glade for at dei igjen kan samle seg under ramadan.

– Ramadan er særs spesiell tid. Då brukar familiane å samle seg, men det gjekk ikkje under koronaen. No er vi veldig glade for at folk kan samlast att.

Også Sagvan Fathi Ahmed, styreleiar for det islamske senteret, er glad for at ramadan no kan gå som normalt.

– Det er ein roleg månad, ein månad der ein legg alt til sides. Då samlar, støttar og hjelper vi kvarandre.

Blant anna betalar dei den islamske skatten zakat al-fitr før ramadan er over. Den går til trengande.

På spørsmål om ikkje fastinga går utover dagleglivet, er Fathi klar på at det absolutt ikkje er tilfellet.

– Det følast som ein heilt vanleg dag. Samstundes er det så fin ei tid. Ein vil ikkje at månaden skal ta slutt.

Sagvan Fathi Ahmed er styreleiar for senteret. Foto: Erika Tirén

– Har du ete?

Klokka nærmar seg og det organiserast i eit heftig tempo. På golvet er det dekt til langbord. Mat og drikke blir sett fram. Så er tida inne. Fahti Ahmed kjem bort med eit fat med søtsaker. Rundt oss tek alle ein liten matbit og ein slurk med drikke. Fasta er broten.

– Først et vi litt, deretter er det ei kort bøn. Etter det så er det meir mat og sosialisering, får vi forklart av Benchi.

Moskeen skal vere ein plass som er open for alle. Foto: Erika Tirén

Det er mange unge som har tatt vegen til kveldens fastebryting. Når vi spør ein gut om han har fasta, får vi til svar at dei ikkje startar med det før dei når puberteten. Likevel er det populært å vere i moskeen denne kvelden.

Det er Mansour som leiar den korte maghrib-bøna. Han er ein av dei lærde som saman med imamen har størst kunnskap om koranen. To barn leikar og ler mellom rekkene med bedande. Det er sonen til Benchi og nabojenta deira. Ho er med for å sjå korleis ramadan går føre seg.

Bøna er ferdig og no startar gildet for alvor. Det blir ikkje nok med eit langbord, så eit til må settast opp. Og mens ein står der, litt på avstand for å ikkje gå i vegen, er det eit bodskap som går att:

– Har du ete?

– Du må ete!

– When we eat, everyone eats.

Plutseleg står ein der med ein tallerken i handa og med beskjed om å ta føre seg av den store buffeen som har kome i stand. Ingen skal gå herifrå svoltne.

Iftar er bryting av fasta. Då er moskeen full av både ungar og vaksne som et kveldens måltid saman. Foto: Erika Tirén

Vil opne opp

– Gjestmildskap er ein viktig del av islam. Og det å kunna ha open iftar er eit av måla våre for det nye senteret i Kongens gate.

Det seiar Benchi medan han et kveldsmåltidet. Rundt han spring ungane.

Då dei kjøpte Kongens gate 18, var det med eit ønske om å opne opp mot resten av byen. Her i Latinskolegata er det for trongt og for bortgøymd.

– Det førre styret bestod av førstegenerasjons innvandrarar. Deira fokus var framfor alt å ha ein stad å be. Vi er andregenerasjon og kan fokusere på å arbeide utover. Og då er det ikkje snakk om misjonering, men det og vere opne. Vi vil bli kjent med folk og vise dei kven vi er.

Debatten som følgde kjøpet av Skippergården har ikkje berre vore hyggeleg.

– Det er mykje feiloppfatningar og framandfrykt. Samstundes merkar vi at dei yngre generasjonane er meir opne for islam. Men det tar tid å bli akseptert og vi må og by på oss sjølve.

Og openheit er viktig. På korktavla, ved sidan av ramadankalendaren, heng kontoutskrifta deira. Alle skal kunne sjå kva som blir gjort.

Det er plass til alle rundt langbordet. Foto: Erika Tirén

Det går mot slutten av måltidet og snart er det klart for dagens nattbøn. Fleire folk kjem inn for å delta.

– Ramadan er litt som jul med tanke på oppmøte. Det er ei spesiell tid og fleire kjem hit. Men det er alltid noko som skjer i moskeen og ein finn alltid folk her. Men veldig mange veit ikkje kven vi er eller kva vi står for. Difor blir Kongens gate så viktig.

Ungane er slitne og vil heim. 27 dagar av ramadan står att. Då er det id og det blir stor feiring i Herdhallen.

Tempelet i Parkgata. Foto: Marius Simensen

Hinduistisk kultursenter

Frå kjellaren i Latinskolegata bevegar vi oss innover i byen og opp i Parkgata. Ved sidan av den gamle metodistkyrkja, der Kirkens Bymisjon no held til, finn ein det hinduistiske kultursenteret.

Jeevarajah Iyathurai tek imot oss. Første etasjen i bygarden huser tempelet til det hinduistiske trussamfunnet. Her har dei heldt til i åtte år. Når ein kjem inn, går auga mot det som skjer inst i lokalet.

For i eit sprakande fargehav står guddommane på sine høgder, i ein sterk kontrast til nøktern protestantisme.

Organisasjonen har eksistert sidan 90-talet. I 2013, som var første tilgjengelege tilskotsår for organisasjonen, var talet på tilskotsteljande medlemmer 156. I 2022 var det 267.

Til vanleg er det aktivitet fleire gonger i veka og ein gong i månaden kjem det ein prest frå Oslo.

Jeevarajah Iyathurai forklarar kva som skal skje under thiruvila-festivalen. Foto: Marius Simensen

Festival

Men denne veka er annleis. No førebur dei seg til ei feiring som startar 31. mars. Den varer i 11 dagar.

– Den heiter thiruvila og er ei av dei to store feiringane vi har i året. Då kjem det ein prest frå Oslo og hinduar frå heile regionen kjem til tempelet.

Dei som høyrer til tempelet i Ålesund er hovudsakeleg frå Sri Lanka, seier Iyathurai. Dei tilhøyrer shivaisme, ei retning av hinduismen som har guden Shiva som øvste guddom.

I løpet av feiringa er det forskjellige ritual som skal gjennomførast. Blant anna går dei i prosesjon i nabolaget, noko som skal fjerne negativitet i livet.

– Vi skal bli rolegare og glade av å be. Vi blir ikkje sure og sinte, seier Iyathurai og ler.

På den tiande dagen skal dei ta eit reinsande bad.

– I India og på Sri Lanka badar dei i elvar og dammar. Men vi lagar oss ein badestamp.

For Iyathurai er festivalen og tempelet viktig.

– Festivalen gjer meg kjempeglad og tempelet er viktig for det sosiale. Her er vi berre venner.

Fargar pregar tempelet i Parkgata. Dei spelar ei viktig rolle i hinduismen og representerer ulike aspekt ved religionen. Foto: Marius Simensen

Under den raude krossen

I Borgundvegen i Hatlane ligg eit anonymt, kvitt hus og ved første augekast er det lite som minner om eit gudshus. Med mindre man kikkar opp. På mønet står det reist ein raud keltisk kross og over døra står det «St. Olav kyrkje». Dette er heimen til Den nordisk-katolske kyrkja i Ålesund.

– Vi valde den keltiske krossen fordi kristendommen kom til Vestlandet frå Irland. Sankt Sunniva var ei irsk prinsesse og på Vestlandet kan ein finne fleire keltiske steinkrossar.

Det seier Ottar Mikael Myrseth. Han er biskop i Den nordisk-katolske kyrkja og har vore medlem i kyrkja i litt over 20 år. Nesten like lenge som han var prest i Den norske kyrkja.

– Eg var prest i Den norske kyrkja i 23 år. Då gjekk eg frå å vere sokneprest i Spjelkavik til å bli prest i Den nordisk-katolske kyrkja. I 2021 blei eg biskop.

I Hatlane finn ein Den nordisk-katolske kyrkja. Foto: Morten Hjertø

Pavedogmet

Om du skulle stusse litt på namnet til Den nordisk-katolske kyrkja, så er det ikkje snakk om Den katolske kyrkja i Nørvasundet. Eller Den romersk-katolske kyrkja, som Myrseth meiner blir meir korrekt.

– Når det berre var dei, så kalla dei seg Den katolske kyrkja. Men vi er då Den nordisk-katolske kyrkja. I utlandet er det vanlegare å snakke om Den romersk-katolske kyrkja.

Her trengst det litt kyrkjehistorie.

Den nordisk-katolske kyrkja høyrer til den gammalkatolske tradisjonen. Den går tilbake til 1870 og dei gammalkatolske kyrkjene oppstod etter eit skisme, noko som kan samanliknast med reformasjonen mellom Den romersk-katolske kyrkja og det som skulle blir det protestantiske kyrkjene.

– Dette skjedde då Den romersk-katolske kyrkja gjorde eit vedtak om pavedogmet. Dette går ut på at paven er ufeilbarleg og at han har såkalla universell jurisdiksjon. Då fekk han avgjerdsmyndigheit over alle bispedøma i heile verda. Meir og meir makt blei samla i Vatikanet og dei gammalkatolske kyrkjene var dei som protesterte mot dette.

– Kort fortalt så er forskjellen mellom oss og Den romersk-katolske kyrkja det at vi ikkje ligg under paven.

Ottar Mikael Myrseth er biskop i Den nordisk-katolske kyrkja. Dei starta påskemarkeringa med messe palmesøndag. Foto: Morten Hjertø

Ei kyrkje i krise

I 2022 hadde dei 87 tilskotsteljande medlemmer på landsbasis. Den romersk-katolske kyrkja hadde over 165.000.

– Eg likar å seie at vi har like mange på messe som dei som gjekk omkring med Jesus. Det kan vere 10–12 som kjem på messe på ein sundag. Og då kjem det folk reisande heilt frå Åndalsnes og Stryn.

Myrseth seier at dei slit med det same som andre kyrkjer gjer.

– Den norske kyrkja slit med tilbakegang. Vi er ikkje så plaga med det, men vi har heller ikkje framgang.

Samstundes er det ikkje berre negativt å vere små.

– Under pandemien kunne vi ha vanlege messer. Då lønte det seg å vere få.

Dei som kjem til Den nordisk-katolske kyrkja følger ofte same vegen som Myrseth.

– Dei fleste kjem frå protestantismen. For min del hang det saman med krisa i den lutherske kyrkja. Den norske kyrkja har kome i ei krise fordi dei som har hatt makta har gjeve etter for haldningar og meiningar som kom med modernismen. Eit stridspunkt som ofte kjem i media er debatten rundt kvinnelege prestar, men under overflata ligg eit heilt annleis syn på kva det er å vere kyrkje. Difor har og mange meldt seg ut av statskyrkja frå 90-talet og utover. Nokon har blitt romersk-katolsk, nokre har gått til lutherske frikyrkjer og andre til oss.

– Men kvifor Den nordisk-katolske kyrkja og ikkje Den romersk-katolske?

– Det var eit aktivt val frå mi side. Eg såg at mange av stridane som følgde Den norske kyrkja og påverka den romersk-katolske. Den nordisk-katolske kyrkja var den som best vidareførte det eg har stått for mens eg var prest i Den norske kyrkja.

Han beskriv Den norske kyrkja sitt forhold til staten som ulukkeleg.

– Når eg var prest i statskyrkja fekk eg tenestebrev frå statsminister Nordli og Brundtland. Det er eit flott sitat av Gudmund Hernes: Kongen går framfor og kyrkja følger etter. Påverkinga frå staten var ein av årsakene til striden og utmeldingane.

– Eg likar å seie at vi har like mange på messe som dei som gjekk omkring med Jesus, seier Myrseth om kyrkjelyden. Foto: Morten Hjertø

Nordisk palme

No som vi er inne i påska, den viktigaste høgtida i kyrkjeåret, er det mykje som skal skje i kyrkja.

– På palmesundag har vi palmeprosesjon til minne om at Jesus blei hylla med palmegreiner. Men vi nyttar tuja, då det er dårleg med tilgang på palmer. Eg kallar det den nordiske palma.

Skjærtorsdag kveld er det fotvasking og nattverd.

– Vi gjenopplever det som skjedde med Jesus i Jerusalem.

Etter messa skjærtorsdag blir kyrkja mørklagt.

– Då førebur vi kyrkjerommet på at Jesus skal døy. Vi dekker alle bilde med svart stoff, sløkker alle lys, dekker til alteret og ber ut lys og heilage kar. Rommet blir som grava. Den niande timen, altså klokka 15.00 langfredag, døydde Jesus. Då har vi korshyllingsgudsteneste og eit kors blir bore inn i kyrkja og hylla av dei truande.

– Han stod opp att den tredje dagen, tidleg om morgonen. Då har vi midnattsmesse, kor vi feirar at Jesus blir vekt til live. Då er kyrkja framleis mørk, men alle får delt ut eit tent lys og så går vi inn i mørket. Skriftlesinga startar med det gamle testamentet, men når vi kjem til evangeliet om Jesu oppstode blir alle lysa tent. Då vaknar kyrkja til vanleg liv og det er klart for påskenattsmesse.

Dette er kanskje den viktigaste gudstenesta i kristendommen.

– Den kristne gudstenesta går tilbake til denne. Jesu oppstode grunnla heile kristendommen. Litt høgtidleg brukar eg å seie at påskenattsmessa er alle messers mor. Så det er trist om eg ikkje får gjennomført den.

For det er mykje arbeid å skulle avvikle det heile, spesielt når ein er ein einmannsoperasjon.

– Det er litt dramaturgi og regi. Eg treng eigentleg ein prest til eller ein diakon som kan hjelpe meg, men det har eg ikkje fått til i år. Så eg er litt spent på korleis det skal gå.

Det viktigaste er uansett at folk kjem til kyrkja. I motsetning til mange andre, håpar ikkje Myrseth på finvêr i den stille veka.

– Eg seier at det er viktigare å vere i kyrkja enn på fjellet. Så eg håpar på dårleg ver i påska. Det kan du sitere meg på, avsluttar ein lattermild Myrseth.